Sunday, 24 November 2013

سجاره توليسن جاوي د نوسنتارا


سجاره توليسن جاوي 
            توليسن جاوي مولا بركمغ د تانه ملايو سجق كداتغن اسلام فد ابد 10 منروسي اكتيؤيتي فردضغن عرب يغ داتغ برنياض دكفولاون ملايو.فركمبغن توليسن جاوي د نوسنتارا اداله ساءيريغ دغن فثيبارن اضام اسلام يغ منجادي فضغن اورغ ملايو (هاشيم حاج موسى1995 ).سلاءين منجالنكن اكتيؤيتي فرنياضأن,فنياض عرب جوض مثيبركن دعوه اسلام.انتارا كسن فثيبارن دعوه اسلاميه اياله فغضوناءن حروف-حروف عرب سباضاي ميديوم اونتوق بركومونيكاسي دتانه ملايو(حمدن عبد الرحمن,1999).توليسن يغ دفركنلكن كفد فندودوق نوسنتارا اداله حروف-حروف عرب  اتاو سكارغ اين دكنالي دغن نام توليسن جاوي. فد ابد كسبلس هيغض كأمفت بلس, توليسن جاوي دضوناكن دغن ملواس دسلوروه تانه ملايو دان نوسنتارا(محمد الوي يوسف, 2005 ).اورغ ملايو يغ خليق حروف فد وقتو ايت مروفاكن ضولوغن يغ خليق جاوي.
            فغضوناءن جاوي(اتاو اف سهاج استيله يغ سمعنا دغنث ) دضوناكن دباثق تمفتداسيا تغضارا. توليسن جاوي بوكن هاث دضوناكن اوليه اورغ ملايو اونتوق بهاس ملايو تتافي جوض اوليه سوكو-سوكو بغسا ملايو يغ لأين.انتارا سوكو بغسا ملايو يغ مغضوناكنث اياله جمفا د ايندو خينا, فاتاني دسلاتن تايليند,جاوا,بنجر,بوضيس,اجيه,مينغكاباو,بغكولو دان جوض لأين-لأين(لوطفي عباس اي تي.ال 1979 ).باضي توليسن جاوا يغ مغضوناكن حروف عرب دكنل دغن نام اتاو توليسن فيضون,يغ سكارغ اين ماسيه دفاكاي اتاو دضوناكن اونتوق منوليس كيتاب-كيتاب تراوتام يغ دضوناكن د فسنترين اتاو دفوندوق-فوندوق فغاجين اضام د جاوا.خونتوهث اياله كيتاب تفسير الأبريز دان المونجيات بهاس جاوا(امت جوهاري موءين 1996 : 18 )
٢.٢ توليسن جاوي دالم سجاره بهاس ملايو
اهلي سجاره مناماكن بهاس ملايو يغ دتوتوركن فد زمان دهولو سباضاي بهاس ملايو كونو دان فركمبغن بهاس ايتله يغ موجودكن بهاس ملايو. فارا سرجان سفرتي سويفت، فركينسون، نيلسون، ويلسون دان لاين-لاين ﴿سيدق سنيف ايت.ال ، ٢٠٠٧﴾ ممفرخايأي بهاوا بهاس ملايو كونو ايت سوده ممفوخاءي حروف دان سيستم توليسن سجق زمان اول فرتومبوهنث ﴿سيد ناقوايب الأتس، ١٩٩٠﴾. توليسن كونو اين، يغ دفرخايأي سأكن-اكن توليسن رنخوغ سفرتي يغ تردافت دسومترا دان توليسن كاوي يغ تردافت دجاوا، دكاتاكن برأصل درفد توليسن كمفوخيا فوربا. توليسن ايت تيدق دافت كيت واريثي كران باهن يغ دجاديكن كرتس فد زمان ايت تيدق برتاهن لاما دان اورغ-اورغ دهولو كورغ برمينت اونتوق مثيمفنث. لبيه-لبيه لاضي ببراف مالافتاك سجاره سفرتي فمبيناسأن سخرا سغاج تله دلاكوكن اوليه كالغن ايستان ترهادف سضالا سسواتو يغ برباو هيندو دفريغكت اول فركمبغن اسلام د كفولاوان اين ﴿هشيم حاج موسى، ١٩٩٩﴾.
اوليه سبب كوجودن حروف دان سيستم توليسن بهاس ملايو فد زمان اول فرتومبوهنث ايت، سقدر اغضفن اهلي سجاره، دافت دروموسكن بهاوا بهاس ملايو بوكن بهاس يغ فنتيغ تتافي “هاثله مروفاكن ساتو درفد لبيه كورغ ٢٠٠ بهاس دالم كفولاوان ملايو سهاج“. فركمبغن بهاس ملايو كونو دافت دأغضف برمولا فد ابد كتوجوه ماسيها ﴿هشيم حاج موسى، ١٩٩٧﴾. اد امفت باتو برسورت تيغضالن ابد اين. باتو برسورت يغ فرتام، دجومفأي دكدوكن بوكيت دكاكي بوكيت سيضونتغ، برتاريخ ٦٨٣ ماسيها; باتو برسورت يغ كدوا دجومفأي دتالغ تووو، فاليمبغ، برتاريخ ٦٨٤ ماسيها; باتو برسورت يغ كتيض دجومفأي دكارغ براهي، جمبي، برتاريخ ٦٨٦ ماسيها; دان باتو برسورت يغ كامفت دتموقن د كوتا كافور، بغك، برتاريخ ٦٨٦ ماسيها جوض. كسموا باتو برسورت ايت ترتوليس دغن حروف فالي ﴿فلاؤا ايايت حروف اورغ فلاؤا دسلاتن اينديا ﴿هشيم حاج موسى، ١٩٩٢،١٩٩٢﴾. بهاس يغ تردافت فد باتو-باتو برسورت ايت ترلالو جاوه بربيذا درفد بهاس ملايو كيني. فارا سرجان مغغضفث سباضاي خونتوه بهاس ملايو كونو. سبواه باتو برسورت لاضي دجومفأي دضنداسولي، جاوا تغه. باتو برسورت ايت دتوليس دغن حروف ناضيري. حروف اين برأصل دري اوتارا اينديا دان ممفوثاءي هوبوغن رافت دغن اضام بودها. باتو برسورت ايت دأغضف سباضاي فثاتا “بتاف جاوهث فغاروه بهاس ملايو كتيك ايت، سهيغض سوده سمفأي كتغه-تغه فولاو جاوا، ساتو تمفت يغ بهاس دايرهث امت برلاينن سام سكالي“.

باتو-باتو برسورت د اتس ممفرليهتكن بهاوا بهاس ملايو كونو مغضوناكن توليسن يغ دباوا دري اينديا. باتو برسورت برتاريخ ١٣٥٦ ماسيها يغ دتموقن د فاضر رويوغ دان باتو برسورت ﴿نيسن برتاريخ ١٣٨٠ ماسيها دميثي توجوه، اخيه، منونجوقكن بهاوا توليسن ايت موغكين دضوناكن هيغض ابد كامفت بلس. خاتتن فغمبارا خينا فولا، سفرتي ا -ثيغ يغ فرنه سيغضه دسريؤيجيا فد تاهون ٦٧٢ ماسيها، سرتا ببراف بوقتي سجاره يغ لاين، منونجوقكن وجودث كات ملايو ﴿مو-لو-يو دان لواسث فغضونأن بهاس ملايو كونو سجق ابد كتوجوه لاضي. اوليه سبب حال اين جوضاله مك سرجان-سرجان كيت برفندافت بهاوا بهاس ملايو سوده منجادي بهاس فرانتارأن ﴿ليغضوا فرنخا لبيه اول دري كورون كتيض بلس. فروفيسور اسماعيل حسين ممبوات كسيمفولن:
مك دافتله كيت اغضف سباضاي ساتو حال يغ فستي، بهاوا دالم ابد كتوجوه دان دالم ابد-ابد برايكوتث، بهاس ملايو سوده دافت دان ميمغ دضوناكن سباضاي بهاس فغنتر كبودايان، سداغ دالم حال-حال ترتنتو دفرضوناكن جوض بهاس ايت اونتوق كفرلوان سدميكيان ددأره-دأيره يغ بوكن ترماسوق دأيره بهاس ملايو يغ سبنرث.“

تتاڤي تيدقله سبنديڠ دڠن موتو بهاس ڤد باتو برسورت ترڠڬانو , يڠ ٨٣ تاهون لبيه اول درڤد باتو نيسن ميڽي توجوه. ڤنموان ايت اداله لبيه دکت دڠن ݢاي بهاس ملايو کيني دان کملايوان بهاسڽ جوض جلس. سباليقڽ , ݢاي بهاس يڠ ترداڤت ڤد باتو نيسن ميڽي توجوه اياله ݢاي بهاس ڤرا-اسلام .
لبيه مناريق لاݢي اڤابيلا کيت فيکيرکن ڤندڠن ڤروفيسور سيد محمد ناڬويب ال-اتتاس (١٩٩٠) يڠ مڠاتاکن بهاوا سبلوم اسلام تيبا دي کڤولاوان ملايو, تياد ترداڤت سواتو بهاس عموم يڠ داڤت دݢلر بهاس ملايو. ترداڤت ڤنداڤت لاءين مڠاتاکن اورڠ ملايو سبلوم کداتڠن اسلام دکاتݢوريکن سباݢاي بوتا حروف. منوروت بلياو, “بهاس ‘ميلايو کونو’ يڠ دفيکيرکن اورڠ ايت سبنرڽ تياد داڤت دروموسکن سباݢاي ملايو, کران زمان ايت نمڤقڽ بلوم تيمبول کونسيڤ بهاس ملايو. ڤراساستي-ڤراساستي کالا سبلوم اسلام تياد ممبري کسيمڤولن يڠ چوکوڤ دان جلس ترهادڤ بنتوق صيفت بهاس اورڠ ملايو; هاث: سأوله-اوله توليسن-توليسن يڠ ترڤاهت ڤداڽ , اداله بنتوق صيفت بهاس چمڤورن بهاس ڤالي دان لاءين-لاءين يڠ موڠکين ڤولا مروڤاکن بهاس ݢولوڠن ترتنتو يڠ تياد ممبايڠکن بهاس اورڠ سهاري-هاري. … نمڤقڽ بسر ڤولا کموڠکينن بهاوا ڤد زمان ڤرا-اسلام تياد ترداڤت ساتو توليسن توڠݢل, ساتو ابجد, يڠ مڽاتو ڤادو سرتا دڠن کوکوهڽ مڠيکت بهاس مليڤوتي ڬولوڠن-ڬولوڠن يڠ داڤت دبري ݢلرن ملايو.”

”ڤنموان باهن سجاره اين منجلسکن تنتڠ کدودوقن بهاس ملايو سرتا توليسنڽ سبلوم کمونچولن توليسن جاوي. ڤرتام, بهاس ملايو مولا تومبوه ڤد ابد کتوجوه ماسيهي . کدوا, ابد کتوجوه هيڠݢ ابد کدوا بلس مروڤاکن تاهڤ ڤيرکمباڠنڽ سچارا ايۏولوسي. ڤد تاهڤ اين بهاس ملايو برکموڠکينن منجادي بهاس ڤرانتاراءن د کڤولاوان ملايو تتاڤي بلوم داڤت مڽاءيڠي بهاس جاوا يڠ تربوقتي لبيه ماجو.  والاوڤون بهاس ملايو بلوم داڤت مڽاتوکن ڤلباݢاي بهاس داءيره يڠ ترداڤت دکڤولاوان اين, بهاس ملايو برمولا, سچارا ايۏولوسي, منجادي بهاس علمو ڤڠتاهوان تتاڤي بلوم بوليه دأڠݢڤ سباݢاي بهاس علمو ڤڠتاهوان يڠ سبنرڽ . کتيݢ, بهاس ملايو مڠݢوناکن برباݢاي-باݢاي توليسن تتاڤي بلوم ممڤوڽاءي ساتو سيستم توليسن يڠ ڤرکتيس (ايدوار دجاماريس , (١٩٨٠) دان ايسماعيل هوسسيين , (١٩٨١) .                                             
 کمونچولن توليسن جاوي ممبوک لمبرن بارو دالم سجاره بهاس ملايو. سبواه باتو برسورت دجومڤاءي ڤد تاهون ١٨٩٩ مسيحي دي سوڠاي تريسات , کيرا٢, ٣٢ کيلوميتر دري موارا سوڠاي ترڠڬانو . ڤد باتو ايت ترڤاهت حروف عرب-ملايو دأڠݢڤ توليسن جاوي ترتوا داسيا تڠݢارا. باتو برسورت ايت برتاريخ                       
 جمعة, ٤ رجب ٧٠٢ هجرة برساماءن دڠن ٢٢ فيبرواري ١٣٠٣ مسيحي. اينتي باتو برسورت ايت برتوليس ڤڠعمومن سڤولوه فصل “شارات اونداڠ-اونداڠ” . ڤڠعمومن ايت دمولاکن دڠن ڤرايشتيهارن سوڤايا سموا راج دان اورڠ بسر يقين دان برڤݢڠ تݢوه ڤد اݢام اسلام دان اورغ اسلام اسلام دان اجرن رسول الله صلى.
 ڤنموان اين برمعنا, سبلوم تاهون ١٣٠٣ مسيحي, سکوراڠ-کوراڠڽ د ترڠڬانو , سوده اد اورڠ يڠ مڠتاهوءي اتاو بوليه ممباچ توليسن جاوي. ڤرکارا اينيله داڤت دروموسکن بهاوا ڤنوليسن بهاس ملايو تله مڠالمي ببراڤ ڤروبهن دان مڠݢوناکن ببراڤ جنيس حروف يڠ ساليڠ برݢنتي. توليسن يڠ مولا دڤاکاي اداله توليسن ڤللاۏ يڠ براصل دري اينديا . توليسن ڤللاۏ اين کمودين مڠالمي ڤروبهن. اوليه ايت, تيمبول جينيس-جينيس توليسن سڤرتي برايکوت توليسن رينچوڠ, توليسن ڤللاۏ , توليسن کاوي, توليسن جاوي, دان توليسن رومي (هاشيم حاج موسا , ١٩٩٦) .
منوروت امت جوهاري مواءين (١٩٩٦) توليسن جاوي تله دݢوناکن اوليه اورڠ ملايو دالم برباݢاي-باݢاي جنيس لاڤڠن دان کݢياتن ڤنوليسن. بهکن اونتوق کسنين جوض توليسن اين دݢوناکن, ياءيت ڤد سني خط باݢي مڠهياسي محراب, ددينديڠ دالم مسجد, باتو نيسن دان سأومڤاماڽ .
دالم سجاره ملايو (هاشيم موسا , ١٩٩٦) دچاتتکن بهاوا توليسن جاوي تله دݢوناکن اونتوق ڤرکارا بريکوت:
i).( ڤراسستي اتاو باتو برسورت. چونتوهڽ ڤراسستي ترڠڬانو يڠ تله دتموءي دسوڠاي تيريسات , کوالا برڠ, هولو ترڠڬانو .
  ii . باتو هيدوڤ. توليسن اين ترداڤت ڤد باتو هيدوڤ يڠ دتموءي دي ڤڠکلن کمڤس, نݢري سمبيلن.
 .iii.  باتو نيسن. اين باڽق ترداڤت دبرباݢاي-باݢاي تمڤت  بكس برديريڽ کراجاءن- کراجاءن اسلام ڤد زمان سيلم.
iv. مات واڠ, تراوتام واڠ امس دان ڤيرق. ڤد مات واڠ اين دأوکير نام راج ملايو يغ مغضوناكن توليسن جاوي سفرتي نام سلطن موظفرشاه,
مانسور شاه دان لاين-لاين .
v.سورت کيريمن انتارا راج. اين باڽق دبوات بوکن سهاج انتارا راج ملايو تتاڤي جوڬ دڠن راجا-راجا دتمڤت لاءين سڤرتي راج ملايو دڠن راج ڤورتوڬال اتاو راج ايڠݢريس اتاو راجا-راجا لاءين.
vi. کتاب دان بوکو. جنيس اين يڠ ڤاليڠ باڽق ترداڤت سام اد دالم بنتوق مانوسکريڤ (برتوليسن تاڠن) اتاو چڤ باتو.
vii. سورات-سورات ڤرجنجين انتارا راج دان نݢارا دعالم ملايو.
 .iix . چاتاتن-چاتاتن ڤميليقن دان ڤرداݢڠن تراوتام دڤلابوهن دان کاڤل-کاڤل ڤرداݢڠن.
 .ix سورت خبر دان مجله سڤرتي سورت خبر علامت لانکاڤوري , مجله بستان عاريفين, سورت خبر جاوي ڤرانقن دان مجله ال-امام .
 .x ڤياݢم دان تيکس ڤمشهورن. چونتوهڽ سڤرتي توليسن ڤد تيکس چيري يڠ دباچاکن کتيک ملانتيق سسأورڠ ايت منجادي ڤمبسر.
حاصيل چاتتن ترسبوت جلس منونجوقکن بهاوا توليسن جاوي ڤد وقتو ايت دݢوناکن دڠن ملواس دالم اوروسن-اوروسن ڤنتيڠ سهيڠݢ دأڠݢڤ ساتو توليسن يڠ هيبت

دکڤولاوان تانه ملايو دان نوسنتارا. ڤڠݢوناءن يڠ ملواس ايت تله مناريق ڤرهاتين ڤنوليس-ڤنوليس تمڤتن دان لوار نݢري سڤرتي و .ڬ شيللابير (١٩٢٥) اونتوق منوليس بوکو اۏولوتيون اوف مالي سڤيلليڠ , ر .ج . ويلکينسون دان وينستيدت دڠن تربيتن قاموس جاوي ملايو-ايڠڬيريس (١٩٠١ ,١٩٠٣ , ١٩١٣ , ١٩٣٩) يڠ ماسيه مڠݢوناکن ۏرسي ايجاءن جاوي توا. سهيڠݢ کيني ڤڽلارسن توليسن جاوي دبوات دري ماس کسماس اوليه توکوه ترسوهور جاوي ياءيت اهمد بن متهلوب اتاو لبيه دکنلي سباݢاي ڤق متهلوب . سومبڠن بلياو دالم اوسها ممرتبتکن توليسن جاوي ساڠت بسر ممندڠکن کراجاءن مليسيا کيني سماکين ݢيات منچاري ساتو الترناتيف اونتوق مموليهکن توليسن جاوي سجق درڤد ڤريڠکت سکوله رنده.